ازمنهء متباعده مانند نضج اكثر ثمرات در گرما و ابتداء نشو آن در ربيع و سقوط آن در خريف پس تغيراتى كه در ازمنهء متقاربه است منسوب بتغيرات قمريه باشد چراكه قمر نيز سريع الحركت و انتقال است لهذا ميان اين تغيرات و حركات قمريه مناسبتى باشد و تغيراتى كه در ازمنهء متباعده است منسوب به تبدل اوضاع شمسيه به جهت بطوء حركت آن و مىگوئيم ما كه نيز جواب مىتوان داد با اينكه اين تغيرات درين حال اگرچه عارض‌اند شمس را ليكن از تبدل اوضاع او بقمر در نور او نقصان و زياده نيست بخلاف تبدل اوضاع قمر نسبت بشمس كه موجب قلت و كثرت نور او مىباشد و تغير رطوبات عالم موقوف است بر تغيرات نور قمرى نه موقوف به تبدل اوضاع او فقط كما لا يخفى و چون ماده مرض نيز رطوبتيست از رطوبات عالم لا بد است كه درين ازمنه اربعه يعنى اجتماع و استقبال و تربيعين تغيرى يابد و آن بحران است و اما تغيرات جزئيه ضعيفه كه در انصاف تربعيات يافته مىشوند به جهت عدم قوت آن بحارين نباشند و گاهى بحران در غير اين ايام نيز واقع شود به جهت اسبابى كه طبعيت را قبل از وقت برائى محاربه و مقاتله انگيزند يا از وقت معين معاوقه نمايند و برين دليل اعتراض نموده‌اند به چند وجوه يكى آنكه ابتداى حساب در ايام بحران از اول مرض است و در ايام اتصالات از اول ماه و لازم نيست كه اول ماه اول مرض باشد دويم آنكه برين تقدير لازم آيد كه تمام مرضى در وقت زيادة نور به جهت قوت قوت صحت يابند و در وقت نقصان او هلاك شوند و چنين نيست - سيوم آنكه چون روز چهاردهم برين تقدير